مطالعات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران: مروری روش شناختی

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسنده

استادیار پژوهشکده مطالعات منطقه ای دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

قدمت مطالعات امنیتی و راهبردی در ایران به بیش از دو دهه )از اواسط دهۀ 70 خورشیدی( می رسد. در این دوره آثار مختلف در این زمینه به اشکال مختلف منتشر شد. همین امر زمینه را برای بومی سازی و کاربرد مفاهیم و مباحث مطالعات امنیتی در ایران فراهم ساخت. آثاری که در طی این مدت منتشر شده، هرچند اندک هستند، امّا این امکان را فراهم میسازد تا مورد بازنگری نقادانه و سنجش گرانه قرار گیرد. این مقاله به
دنبال بررسی روش پژوهش با استناد به پنج متن اصلی و بومی در مطالعات امنیتی است. بنابراین پرسش اصلی مقاله این است که مهم ترین مشکلات روش شناختی پژوهش در مطالعات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران کدام اند. پاسخ اولیه به این پرسش را میتوان در چهار مشکل عمده جستجو کرد: مشکل تبیین، مشکل ادراکی، مشکل پیش بینی و درنهایت مشکل کنترل. این چهار وجه مهم ترین موضوعات روشیِ پژوهش علوم رفتاری است که در مطالعات امنیتی کشور ما دیده می شود. این مشکلات به گونه ای است که در پی هم می آیند و مهم ترین مشکل نیز مشکل تبیین است که مشکلات دیگر را در پی دارد. به عبارت دیگر، مشکل در تبیین باعث میشود تا امکان درک واقعی و عینی و درنتیجه پیش بینی و کنترل مسائل امنیتی دچار مشکل گردد. این مقاله بر این ادعا است که رفع این چهار مشکل عمده، زمینه مناسبی برای مطالعه علمی و روشی مطالعات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران فراهم خواهد ساخت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The National Security Studies of the Islamic Republic of Iran A Methodological Review

نویسنده [English]

  • davoud gharayagh zandi
چکیده [English]

The history of strategic and security studies in Iran dates back to more than a decade (from the middle of the 70’s solar year). In this period various studies have been published in this field in different forms. This set the ground for the localization and application of the concepts and discussions of security studies in Iran. Although the works published during this period are not that much, but they are enough to allow for a critical review. So, this study was an attempt to examine the research methodology based on five original and native text in security studies. Therefore, the main question of the study is that; what are the most important methodological problems of the research conducted in the national security studies of the Islamic Republic of Iran. The primary answer to this question can be found in four main problems: the problem of explanation, the perceived problem, the problem of prediction, and the control problem. These four aspects are the most important issues in the behavioral science research methods that can be seen in our country’s security studies. These are the successive problems, and the most important problem is the problem of explanation, that causes the other problems. In other words, the difficulty in explaining makes it difficult to grasp the real and objective, as well as the anticipation and control of security issues. This study claims that solving these four major problems will provide a good basis for the scientific study and method of Iran’s national security studies

کلیدواژه‌ها [English]

  • National Security Islamic Republic Methodology Strategic Stud
احتشامی، انوشیروان ) 1378 (؛ سیاست خارجی ایران در دوره سازندگی، ترجمه ابراهیم متقی و زهره پوستین چی، تهران؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
2 -2 ازغندی، علیرضا و جلیل روشندل ) 1374 (؛ مسائل نظامی و راهبردی معاصر، تهران: سمت.
3 -3 افتخاری، اصغر ) « ؛)1384 سیر تحول مطالعات راهبردک؛ روندهای جهانی و تجارب ایرانی »، در پژوهشکده مطالعات راهبردی، راهبرد امنیت ملی در جمهوری اسامی ایران: مجموعه مقالات اولین همایش ملی مطالعات راهبردی در جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
4 -4 آزر، ادوارد و چونگ این مون ) « ؛)1379 مشروعیت، یکپارچگی و توان سیاست سازی: وجه نرم فزار امنیت ملی جهان سوم »، در ادوارد آرز و چونگ این مون، امنیت ملی در جهان سوم،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
5 -5 بوزان، باری و الی ویور ) 1388 (؛ مناطق و قدرت ها: ساختار امنیت بین الملل، ترجمه رحمان قهرمانپور، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
6 -6 بوزان، باری ) 1388 (؛ از جامعه بین الملل تا جامعه جهانی،ترجمه محمدعلی قاسمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
7 -7 بوزمن، آدابرومر ) 1382 (؛ اطلاعات راهبردک و کشورداری،ترجمه ناشر، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
8 -8 پورموسوی، سید موسی ) « ؛)1386 ملاحظات دفاعی امنیتی در آمایش سرزمینی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی » ، سال پنجم، شماره پانزدهم.
9 -9 تاجیک، محمدرضا ) « ؛)1380 گفتمان امنیت ملی در جمهوری اسامی ایران » در امیرحسین علینقی، نگاهی به مسائل امنیتی ایران،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
10 10 تاجیک، محمدرضا ) 1380 (؛ مقدمه ای بر راهبردهای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران: رهیافت ها و راهبرده؛ا تهران: فرهنگ گفتمان.
11 11 تیشه یار، ماندانا ) 1390 (؛ آینده پژوهی در مطالعات راهبردک،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
12 12 چالمرز، آلن ف. ) 1374 (؛ چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم شناسی فلسفی، ترجمه سعید زیباکلام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
حاجیانی، ابراهیم ) « ؛)1380 رویکردهای عمده نسبت به امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران »، در امیرحسین علینقی، نگاهی به مسائل امنیتی ایران: گفت وگوها؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
14 14 ربیعی، علی ) 1383 (؛ مطالعات امنیت ملی: مقدمه ای برای نظریه های امنیت ملی در جهان سوم، تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
15 15 روشندل، جلیل ) 1374 (؛ امنیت ملی و نظام بین المللی،تهران: سمت.
16 16 زارعی، بهادر ) « ؛)1384 مسئله درالاسلام و قلمروی ملی و تأثیر آن بر امنیت ملی ایران »، در پژوهشکده مطالعات راهبردی، راهبرد امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران: مجموعه مقالات اولین همایش ملی مطالعات راهبردی در جمهوری اسامی ایران؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
17 17 زرقانی، سید هادی ) 1388 (؛ مقدمه ای بر قدرت ملی: مبانی، کارکردها، محاسبه و سنجش،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
18 18 سائق، یزید ) 1377 (؛ امنیت در کشورهای در حال توسعه: رویارویی با سده بیست ویکم، ترجمه مصطفی ایمانی و علیرضا طیب، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
19 19 سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران.
20 20 شیهان، مایکل ) 1388 (؛ امنیت بین الملل،ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
21 21 علینقی، امیرحسین ) « ؛)1380 برخی ویژگی های دو رویکرد امنیتی در کشور »، در امیرحسین علینقی، نگاهی به مسائل امنیتی ایران: گفت وگوها؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
22 22 فی، برایان ) 1383 (؛ نظریه اجتماعی و عمل سیاسی: بررسی رویکردهای پوزیتویستی، تفسیری و انتقادی،ترجمه محمد زارع، تهران: روزنامه ایران، مؤسسه انتشاراتی.
23 23 کالینز، جان ام. ) 1370 (؛ راهبرد بزرگ: اصول و رویه ها،ترجمه کوروش بایندر، تهران: وزارت امور خارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
24 24 کریمی مله، علی ) « ؛)1380 وضعیت جاری امنیت ملی در جمهوری اسلامی »، در امیرحسین علی نقی، نگاهی به مسائل امنیتی ایران: گفت وگوها؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
25 25 کلودزیج، ادوارد ) 1389 (؛ امنیت و روابط بین الملل،ترجمه نادر پورآخوندی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی. گروه مطالعاتی امنیت ) 1387 (؛ نظریه امنیت در جمهوری اسلامی ایران،تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
27 27 لطفیان، سعیده ) 1376 (؛ راهبرد و روش های برنامه ریزی راهبردک،تهران: وزارت امور خارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات.
28 28 مارش، دیوید و جری استوکر ) 1388 (؛ روش و نظریه در علوم سیاسی،ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
29 29 ماندل، رابرت ) 1387 (؛ چهره متغیر امنیت ملی،ترجمه ناشر، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
30 30 متقی، ابراهیم و فاطمه ادهمیان ) 1387 (؛ "سیاست دفاعی و راهبرد تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران" ، نامه دفاع، شماره 16 .
31 31 متقی، ابراهیم و کیومرث اشتریان )میزگرد( ) 1380 (؛ "راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران: الزامات و محدودیت ها"، فصلنامه دفاعی و امنیتی، سال 8، شماره 29 .
32 32 متقی، ابراهیم و محمود عسگری ) 1388 (؛ "سیاست دفاعی جمهوری اسلامی ایران در برنامه چهارم توسعه"، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال هفتم، شماره 24 .
33 33 مرادیان، محسن، هادی جمشیدیان و رضا کرمی )تابستان « ؛)1390 شاخص های امنیت خارجی جمهوری اسلامی ایران »، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال نهم، شماره 33 .
34 34 مولکی، مایکل ) 1376 (؛ علم و جامعه شناسی معرفت، ترجمه حسین کچوئیان، تهران: نشر نی.
35 35 ولی پور زرومی، سیدحسین ) 1383 (؛ گفتمان های امنیت ملی در جمهوری اسامی ایران،تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
36 36 ویور، الی ) 1380 (؛ " امنیتی کردن و غیر امنیتی کردن"، ترجمه مراد علی صدوقی،
فصلنامه فرهنگ اندیشه سال اول، شماره سوم و چهارم.
37 37 هاشم، احمد ) 1380 (؛ "راهبرد دفاعی ایران"، فصلنامه دفاعی و امنیتی، سال 8، شماره 29 .
38 38 هومن، حیدرعلی ) 1376 (؛ شناخت روش علمی در علم رفتاری، تهران: نشر پارسا.
39. Buzan, Barry (1991) People, States and Fear: An Agenda for International
Security Studies in the Post-Cold War Era, Boulder and Colorado, Lynne
Pienner Publishers.
40. Coats, Daniel and Charles Robb (eds.) (2008) Meeting the Challenge:
U.S. Policy towards Iranian Nuclear Development, Bipartisan Policy
Center.
41. DeWit, Bob and Ron Meyer (2004) Strategy: Process, Content, Context:
An International Perspective, Austrila: Thomson.
42. Luttwak, Edmond N. (1987) Strategy: The Logic of War and Peace, London,
The Belknap Press of Harvard University Prjess.
43. Pierce, Roger (2008) Research Methods in Politics: A Practical Guide,
Los Angeles: Sage.
44. Snyder, Craig A. (ed.) (1999) Contemporary Security and Strategy,
Houndmills, MacMillan.
45. Williams, Paul D. (2008) Security Studies: An Introduction, London and
New York: Routledge