بررسی مهم ترین چالش های امنیتی عربستان سعودی متاثر از ظهور داعش

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

3 کارشناس ارشد روابط بین الملل دانشگاه شهیدبهشتی

چکیده

شکاف‌ها و بحران‌های درونی یکی از مهم‌ترین  عوامل تهدیدکننده­ امنیت نظام­های سیاسی است. این قاعده کلی در کشورهای خاورمیانه که فرآیند دولت-ملت‌سازی را به‌طور کامل طی نکرده ­اند نمود و صدق بیشتری دارد. یکی از تأثیرگذارترین کشورهای خاورمیانه عربستان سعودی است که به جهت نظام اندیشه ­گی حاکم بر آن و تاریخ شکل ­گیری و به وجود آمدن این کشور نمی‌تواند استثنائی بر این قاعده باشد تا آنجا که مهم‌ترین  تهدیدها امنیتی عربستان را می بایست متأثر از شکاف‌های اجتماعی و سیاسی درونی این کشور ازجمله: «شکاف بین نخبگان حاکم»، «شکاف بین حکومت و طبقه متوسط»، «شکاف جنسیتی»، «شکاف سنی و جمعیتی» و «شکاف مذهبی مخصوصا بین نوبنیادگرایی و وهابیت سعودی» دانست. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی در پی بررسی تأثیر ظهور داعش بر شکاف‌های اجتماعی سیاسی عربستان سعودی و تهدیدها امنیتی حاصل از آن است. نتایج به دست آمده این پژوهش حاکی از این است که به‌رغم اهمیت اختلاف میان شاهزادگان سعودی، رشد طبقه متوسط و افزایش آگاهی زنان این کشور؛ اما ظهور داعش تأثیر چندانی بر این شکاف‌ها نداشته و بنابراین این موارد تهدید جدی برای امنیت این کشور محسوب نمی‌گردد. در مقابل، مهم‌ترین  تهدید برای رژیم آل‌سعود به‌ویژه در اثر تحولات مذکور، وجود جمعیت بالای جوان بیکار و درعین‌حال پایه‌های مستحکم بنیادگرایی مذهبی در این کشور است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Challenges Facing Saudi Arabia Due to the Emergence of ISIS

نویسندگان [English]

  • hosein pour ahmadi 1
  • hojat zamani rad 2
  • asghar mansoorian 3
چکیده [English]

Gaps and internal crises is one of the most important factors threatening the security of political systems. This general rule is mostly true in the Middle East because countries in this region have not gone through the entire process building nation-states.
One of the most influential countries in the Middle East is Saudi Arabia that because of its political system and also the history of the formation and the development of the country cannot be an exception to this general rule.
The Saudi government security threats can be influenced by social and political divisions within the country, including: "The gap between the ruling elites," "gap between the government and the middle class," "gender gap", "generation gap" and " especially religious gap between the neo-fundamentalists and Saudi Wahhabism ".
This study using cross-sectional approach aimed to examine the impact of the emergence of ISIS on the social and political divisions of Saudi Arabia and security threats due to this problem. The results of this study indicate that despite the importance of the difference between the Saudi princes, growing middle class and increasing women's awareness;.But the emergence of the ISIS had little impact on these gaps and so they do not pose a serious threat to the security of the country. In contrast, the main threat to the Al Saud regime, especially as a result of these developments, is a large number of unemployed youth population, yet the firm bases of religious fundamentalism in this county.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Saudi Arabia
  • ISIS
  • Religious Fundamentalism
  • Young People
  1. ابراهیم، فواد، (1387)، شیعیان عربستان در جهان عرب مدرن، مترجم رضا سیمبر، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  2. استنسلی، استیگ، (1393)، جامعه‌شناسی سیاسی قدرت در عربستان، ترجمه‌ی نبی‌الله ابراهیمی، تهران، پژوهشکده‌ی مطالعات راهبردی.
  3. اسدی، علی‌اکبر (1386)،«رویکرد عربستان سعودی در قبال شیعیان خاورمیانه: دلایل و زمینه‌ها»، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای جهان اسلام، شماره29، سال 8، بهار.
  4. اشرف نظری و دیگران (1390)،«جهانی‌شدن و روندهای سیاسی جدید در کشورهای عربی منطقه خلیج‌فارس»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، پاییز شماره 3.
  5. الرشید، مضاوی (1393)، عربستان سعودی و جریان‌های اسلامی جدید، ترجمه‌ی رضا نجف زاده، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  6. بشیریه، حسین (1388)، جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: نشر نی.
  7. حاجی یوسفی، امیرمحمد (1384)، «دولت رانتیر، یک بررسی مفهومی» ، اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره126-125.
  8. حسینی متین، سید مهدی (1382) «عربستان سعودی: تحولات داخلی و بحران‌های فراروی»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال دهم، شماره سوم، صص 147-170
  9. رحیم، رسول (1393)، « زنان عرب، نیروی محرکه قیام‌ها در کشورهای عربی»، مجله حقوق بشر.
  10. رضوانی فر، اسماعیل (1392)، «چالش‌های سیاسی و اجتماعی عربستان در پرتو بیداری»، فصلنامه پژوهش‌های منطقه‌ای، شماره یک، پاییز.
  11.  داودی، علی‌اصغر (1381)، «انقلاب اسلامی، کشمکش سیاسی و شکاف اجتماعی»، فصلنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره ششم.
  12.  دیویدسون، کریستوفر (1393)، دومینوی سقوط در خلیج‌فارس: بیداری چهارم در خلیج‌فارس؟، ترجمه سیدمحمدهوشی سادات، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر، تهران.
  13.  دکمجیان، هرایر (1390)، جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب، ترجمه‌ی حمید احمدی، تهران، انتشارات کیهان.
  14.  سردارنیا، خلیل‌الله (1392)، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی خاورمیانه، تهران: انتشارات میزان
  15.  سردار نیا، خلیل‌الله (1389)، « طبقه متوسط جدید و چالش‌های سیاسی حکومت سعودی»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه،سال هفدهم،شماره 3،پاییز 1389،ص ص 96-73.
  16.  عباسی اشلقی، مجید (1390)، «منطق رفتار سیاسی و روند اسلام‌گرایی در جامعه سیاسی عربستان»، فصلنامه سیاست خارجی، سال 25، شماره 2، تابستان.
  17.  کدیور،جمیله (1387)، «بررسی وضعیت زنان در خاورمیانه»، مجموعه مقالات ایران و خاورمیانه بزرگ، تهران، موسسه تحقیقات و علوم انسانی.
  18.  نادری، عباس (1388) «بررسی جامعه‌شناختی نظام سیاسی عربستان سعودی»؛ سیاست خارجی، سال بیست و سوم، شماره3.
  19.  نبوی، عبدلامیر (1389)، «گفتمان اسلام سلفی و جهانی‌شدن امنیت خاورمیانه»، فصلنامه‌ی مطالعات راهبردی، شماره‌ی 50، ص 175-194.
  20. احمدی، حسن (1393)،« بیداری اسلامی: آغازی بر پایان آل سعود» در آدرس http://www.titreakhbar.com/view/21491965
  21. احمدی، حسن (1391)، «بیکاری؛ ضربه‌ای دیگر بر آل‌سعود»، خبرگزاری فارس در آدرس http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910711000856
  22.  احمدیان، حسن و محمد زارع (1390)، «استراتژی عربستان در برابر خیزش‌های عربی»، فصلنامه ره نامه سیاست‌گذاری، سال دوم شماره دوم.
  23.  جوکار، مهدی (1391)، «ریشه‌های حمایت عربستان از تروریسم مذهبی»، سایت برهان، در سایت http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=6739
  24.  فایننشال تایمز (1392)، « گستردگی جنبش رانندگی زنان در عربستان ، حکومت را به وحشت انداخت »، تهران / واحد مرکزی خبر.
  25. دویچه وله فارسی (1393)، « زندگی زنان عربستان سعودی در "سیستم آپارتاید جنسیتی"»، در آدرس اینترنتی:www.dw.com/ 741558588  
  26.  کلی، مایکل (1393) «بحران جانشینی در خاندان سلطنتی عربستان سعودی »، نشریه اینترنتی «بیزنس اینسایدر».
  27.  کروک، الستر (1393)، « نقشه داعش برای عربستان چیست؟»، هافینگتون پست، مترجمین حامد ضرغامی و نصرت الله تاجیک در سایت دیپلماسی ایرانی در آدرس http://www.irdiplomacy.ir/fa/page/1939935
  28.  ویتاکر، برایان (1393) ، «نگرانی عربستان از پیامدهای اشتراکات ایدئولوژیکی با داعش»، گاردین، ترجمه فرهاد فرجاد،شفقنا.
  29. Ignatius, David(2015), “ Reshuffling the House of Saud”, Washingtonpost, http://www.washingtonpost.com/opinions/david-ignatius-reshuffling-the-house-of-saud/2015/02/03/6b35c8b8-abec-11e4-abe8-e1ef60ca26de_story.html
  30. Nayebi-Oskoui, Michael(2015), “Saudi Arabia Faces Challenges in the New Year”, Geopolitical Weekly, https://www.stratfor.com/weekly/saudi-arabia-faces-challenges-new-year
  31. Nicole, Rowsell(2011), “Promises vs. Performance: Tunisian Attitudes Toward Government and Elected Leadership” ,published:  national democratic institution. https://www.ndi.org/node/19014
  32. Young, William (2015), “ISIS Aims to Occupy Mecca”, RAND Corporation, http://www.rand.org/blog/2015/01/isis-aims-to-occupy-mecc.
  33. Al-Rasheed ssMadawi (2013) "Saudi Arabia: Local and Regional Challenges", Contemporary Arab Affairs, Vol.6, No.1, pp.28-40.
  34. Gause, Gregory, et al(2002), “A Dialogue: Saudi Arabia”,The SAIS Rewiew of International Affairs22, no. 2, summer, 199-228.
  35. Kapiszewski Andrzej (2006),”Saudi Arabia: Steps Toward Democratization or Reconfiguration of Authoritarianism?” Journal of Asian and African Studies. Vol.41, No.459, pp. 459-482
  36. Kapiszewski, A. (2004) ‘Democracy Promotion in the Arab Word: The Bush Agenda’, The Polish Quarterly of International Affairs 2004(3): 77-8.
  37. Kelly,sanja and Julia Breslin(2010), Women’s Rights in Middel East and North Africa, Newyork, Freedom House,pdf.
  38. Matthiesen, Toby (2015) “ The domestic sources of Saudi foreign policy: Islamists and the state    in the wake of the Arab Uprisings”, RETHINKING POLITICAL ISLAM SERIE ,BROOKINGS INSTITUTION, pdf.
  39. Murphy, Caryle(2014) “A Kingdom’s Future: Saudi Arabia Through the Eyes of its Twentysomethings”, Woodrow Wilson International Center, pdf.
  40. Nolan,    Leigh (2011), “Managing Reform? Saudi Arabia and Kings Dilemma”, Brooking Duha Center Policy Brifing, May.pdf.
  41. UNDP (2009)  “Arab Human Development Report 2009: Challenges to Human Security in the Arab Countries”, the United Nations Development Programme (Regional Bureau for Arab States).