رهیافت موازنه قدرت در امنیت‌سازی نوینِ جنوب غرب آسیا با تأکید بر فعالیت محور مقاومت

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشکده علوم و فنون فارابی

2 دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

 وجود تنوعی از شکاف‌های مختلف طبقاتی، قومی، نژادی، مذهبی و ناکارآمدی‌های ساختاری و مدیریتی که اغلب کشورهای جنوب غرب آسیا با آن مواجه هستند، در حد قابل‌توجهی انسجام و یکپارچگی ملی کشورها را برهم می‌زند و بسترساز اقدامات ضدامنیتی مختلف مخالفان است و زیرساخت‌های مدیریت امنیت در اثر بحران‌های مشروعیت، مشارکت، هویت، نفوذ و توزیع، در حد قابل‌توجهی کارآمدی خود را ازدست‌داده و منجر به چندپارگی به‌جای انسجام و یکپارچگی ملی، ناتوانی در بسیج منابع و امکانات، ضعف در توان سیاست‌سازی و نبود اجماع در اجرای سیاست‌های امنیتی شده است. در این میان عملاً نظام موازنه قوا در منطقه دستخوش منازعات و تضارب قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بوده و به‌تبع آن نظم امنیتی و امنیت‌سازی در منطقه، پویا و ناپایدار است؛ بنابراین ضروری است تا با توجه به قوانین و ملاحظات موازنه قدرت، رهیافت مطلوب برای امنیت‌سازی در منطقه، ترسیم گردد. محور مقاومت در جنوب غرب آسیا که به‌عنوان یک بازیگر قدرت و در قالب یک نیروی ژئوپلیتیکی، در کنش‌ها و برهم‌کنش‌های منطقه‌ای، مؤثر است، در مناسبات قدرت، موجب دگرگونی و پویایی تحولات امنیتی منطقه شده است. در این پژوهش برآنیم تا با بررسی نقش محور مقاومت در تغییرات و تحولات امنیتی منطقه، ارزیابی و چشم‌انداز واقع‌بینانه از جایگاه محور مقاومت در هرم قدرت، موازنه‌گری منطقه ونیز چگونگی وضعیت آن در امنیت‌سازی و برقراری امنیت پایدار، ترسیم شود. چراکه محور مقاومت، با اقدامات و راهبردهای خود، توانسته است خود را به‌عنوان بازیگر اصلی، مهم و اساسی در منطقه جنوب غرب آسیا، معرفی کند و نقش مهمی در قطبش قدرت و موازنه امنیتی و تعادل قوا و تهدید داشته باشد؛ ازاین‌رو می‌تواند در همه معادلات و مناسبات قدرت و امنیت، در هرم قدرت منطقه، نقش مطلوبی را احراز کند؛ اما ضرورت است برای تداوم توسعه خود، در حوزه گفتمان‌سازی و بهره‌برداری از انطباق ژئواکونومیکی و ژئوکالچری و تقویت بازدارندگی، فرصت‌ها و تهدیدها و نقاط قوت و ضعف این محور شناسایی و موردبررسی قرار گیرد؛ ازاین‌رو در این پژوهش، در قالب پارادایم تفسیری و به روش کیفی، ضمن جمع‌آوری اسناد و مدارک و مطالعه منابع کتابخانه‌ای، مصاحبهٔ نیمه‌ساختاریافته با تعداد 27 نفر از نخبگان و صاحب‌نظران انجام‌شده و با استخراج داده‌ها، شاخص‌ها، مؤلفه‌ها و ابعاد موضوع، جایگاه، نحوه سیاست‌گذاری، راهبردها و وضعیت کنونی محور مقاومت در قبال موازنه قدرت و رهیافت آن در امنیت‌سازی در ساختار ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا، تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Balance of Power Approach in Modern Security Building in Southwest Asia with Emphasis on the Activities of the Resistance Axis

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mohammad Javad Seyyedi Fard 1
  • Lotfali Enayati 2
  • Mehdi Esmaeili 1
1 آجا
2 دانشگاه عالی دفاع ملی
چکیده [English]

The diversity of various class, ethnic, racial, and religious divides, along with structural and managerial inefficiencies faced by most countries in Southwest Asia, significantly disrupts national cohesion and unity. This creates a foundation for various anti-security actions by opponents, and the security management infrastructure loses its effectiveness due to crises of legitimacy, participation, identity, influence, and distribution. This leads to fragmentation instead of national cohesion and unity, inability to mobilize resources and capabilities, weakness in policy-making, and lack of consensus in implementing security policies. Meanwhile, the balance of power system in the region is practically subject to conflicts and power struggles among regional and global powers, resulting in a dynamic and unstable security order and security building in the region. Therefore, it is necessary to outline an optimal approach for security building in the region, considering the laws and considerations of the balance of power. The Resistance Axis in Southwest Asia, as a power player and a geopolitical force, influences regional interactions and dynamics, transforming and dynamizing the region's security developments. This research aims to evaluate the role of the Resistance Axis in regional security changes and developments, providing a realistic perspective on its position in the power hierarchy, regional balancing, and its role in security building and establishing sustainable security. The Resistance Axis, through its actions and strategies, has established itself as a key and significant player in Southwest Asia, playing a crucial role in power polarization, security balancing, and equilibrium of power and threats. Therefore, it can assume a desirable role in all power and security equations and relations in the regional power hierarchy. However, for its continued development, it is necessary to identify and examine the opportunities, threats, strengths, and weaknesses of this axis in the areas of discourse formation, and leveraging geoeconomic and geocultural adaptation and strengthening deterrence. Hence, this research, within an interpretive paradigm and using a qualitative method, involves collecting documents and studying library resources, conducting semi-structured interviews with 27 experts and scholars, and extracting data, indicators, components, and dimensions of the subject to explain the position, policy-making approach, strategies, and current status of the Resistance Axis concerning the balance of power and its approach to security building in the geopolitical structure of Southwest Asia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance Axis
  • Security System
  • Balance of Power
  • Security Building
  • Southwest Asia
  • آدمی، علی، کشاورز مقدم، الهام (1394)؛ جایگاه مجموعه امنیتی محور مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال چهارم، شماره 14، تابستان 1394، صص 1 – 19.
  • آل غفور، م.ت (1380)؛ خاستگاه فرهنگ سیاسی ایران معاصر، فصلنامه سیاست، سال چهارم، شماره 16، صص 35-60.
  • بوزان، باری (1381)؛ خاورمیانه ساختاری همیشه کنش زا، فصلنامه سیاست خارجی، سال 16، شماره 3، صص 633-680.
  • بوزان، باری؛ ویور، الی (1388)؛ مناطق و قدرت‌ها، ترجمه رحمان قهرمان پور، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • بوزان، باری (1390)؛ مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • توال، فرانسوا (1384)؛ ژئوپلیتیک شیعه، ترجمه کتایون باصر، تهران: دستیار. چاپ دوم.
  • حشمت‌زاده، م (1387)؛ تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشور همسایه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • خراسانی، صدیقه، متقی، ابراهیم، بای، عبدالرضا (1399)؛ قطبی‌شدن امنیت منطقه‌ای و ژئوپلیتیک آشوب در خاورمیانه، فصلنامه علوم سیاسی، سال 23، شماره 89، بهار 1399، صص 49-78.
  • رسولی ثانی آبادی، الهام، روستایی، مجتبی (1398)؛ مؤلفه‌های تهدید و ارعاب اعراب و اسرائیل در برابر محور مقاومت، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره 97، پاییز 1398، صص 113 – 134.
  • رضایی محسن (1384)؛ ایران منطقه‌ای، گزیده‌ای از طرح پژوهشی شکل‌گیری منطقه آسیای جنوب غربی. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
  • سلیمانی، باقر، اسماعیل‌زاده، علی (1399)؛ ضرورت و چگونگی حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش و محور مقاومت با تأکید بر منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی، دو فصلنامه تربیت پاسدار انقلاب اسلامی شماره 19، دوره 9.
  • سیدی فرد، سیدمحمدجواد (1402)؛ نقش محور مقاومت در امنیت ساختار ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا، رساله دکتری، زمستان 1402، دانشکده جغرافیای دانشگاه خوارزمی تهران.
  • عبدالله خانی، علی (1399)؛ نظریه‌های امنیت، تهران: انتشارت مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر ایران.
  • قاسمی، فرهاد (1391)؛ بنیان‌های نظری موازنه قوای هوشمند در شبکه‌های فاقد معیار منطقه‌ای (گامی به‌سوی ارائه نظریه نوین موازنه قوای منطقه‌ای)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 8، شماره 1، بهار 1391، ص 213-172.
  • قاسمی، بهزاد (1397)؛ ژئوپولیتیک محور مقاومت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی، مجله آفاق امنیت شماره 38، دوره 11
  • قربانی، مصطفی، غفاری، سلیمان، کارگر شورکی، علی (1399)؛ راهبرد نگاری نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران در محور مقاومت با تحلیل SWOT، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال نهم، شماره 1، پیاپی 33، بهار 1399، صص 155 -176.
  • کاویانی‌راد، مراد (1397)؛ امنیت زیست‌محیطی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • کوهن، سائول برنارد (1387ژئوپلیتیک نظام جهانی، ترجمه عباس کاردان، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر ایران.
  • لطیفیان، سعیده (1391راهبرد و روش‌های برنامه‌ریزی راهبردی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
  • لیک، دیوید ای، مورگان، پاتریک ام (1381)؛ نظم‌های منطقه‌ای – امنیت‌سازی در جهانی نوین، ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • مبینی، محمد، قاسمی، بهزاد (1398)؛ دستاوردهای مقاومت اسلامی لبنان در منظومه فکری سیدحسن نصرالله و تاثیر آن بر امنیت محور مقاومت، فصلنامه علمی پژوهشی آفاق امنیت شماره 44، دوره 12
  • متقی، ابراهیم (1392)؛ تحول رهیافت موازنه قدرت در نظم‌های منطقه‌ای: هویت گرایی در برابر ساختارگرایی، فصلنامه راهبرد، سال 22، شماره 67، تابستان 1392، صص 165-192.
  • متقی، افشین، رشیدی، مصطفی (1392)؛ تبیین ژئوپلیتیکی الگوی اسلام‌گرایی در جهان اسلام از منظر برساخت‌گرایی، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 34، پاییز 1392، صص 109-128.
  • مجتهد زاده، پیروز (1400)؛ جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، چاپ نهم، تهران: سمت.
  • محمدی مهر، غلامرضا (1387)، روش تحلیل محتوا (راهنمای عملی تحقیق)، تهران، انتشارات گنجینه علوم انسانی – دانش نگار.
  • مشیرزاده، حمیرا (1393)؛ تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سمت.
  • هالستی، کی جی (1388)؛ مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ ششم.

منابع خارجی:

  • Abatudu, M. (2001), Reflections on Early 21st Century Africa, In Adesida O. and Oted Eds. Africa Voices and Africa Visions, ed. Upsala: The Nordsic African Institute.
  • AGCA, Fehmi.(2013), The Effect of Syria on The Transformation and Integration Of The Middle East, Bilge Strateji, C ilt5, Say 8, Bahr 2013.
  • Andersen, Morten Skumsrud.(2018), The Balance of Power, The Eneyclopedia of Diplomacy, Edited By Gorden Martel. Pp:1-12 (6 AAUG 2018), Norway: NUPI.
  • Betts, Richard.k(1985), Conversational Deterrence: Predictive Uncertainty and Policy Confidense, World Politics,37(2).
  • Busby,Joshua W. (2009), Climate Cange National Security, An Agenda for Action. Council on Foreign Relation S. Publisher, Council on Foreign Relation Press.
  • Buzan,Barry, Charles,Jones, Richard,Little.(1993), The Logic of Anarchy.NewYork, Columbia University Press. Pp:36-135.
  • Buzan, Barry,Waever, Ole, Wild, Jap.D. (1998), Security: A New Framework For Analysis, London: Lynne Rinner: 1998.
  • Colucci,Lamont. (2018), Bewar Irans Axis Of Resistance, at: usnews.com, Feb.23,2018.
  • Cole,Iuan.(2009), Engaging The Muslim World, NewYork: Palgrare MacMillan.
  • Evera, Van, Stephen.(1998), offense – Defense and The Causes of War, International Security, Vol.12.No.4.(Spring,1998).
  • Friedman, George. (2011), Syria, Iran and the balance of Power in the Middle East, 22, dec 2011, www trafor.com.
  • Hansen, Birthe.(2000), Unipolurity and The Middle East, Richmond: Curzon,2000.
  • Hass,B,E.(1953), The Balance of Power: Presciription,Concept,or Propaganda, World Politics 5,No.4, (Jul.1953):443.
  • Holmes,R & B.Gan.(2005), Nonviolence in Theory and Practice, Long Grove: Wave Land Press.
  • Ikenberry,G.John.(2002), America Unrivaled: The Future of The Balance of Power. Ithaca,N.Y: Cornell University Press.
  • Jolly,R & Basuray, D. (2007), Human Security: National Perspectives and Global Agendas, Journal of International Development, Vol 19.
  • Kirschner, Adele J. Tiroch, Katrin. (2012), The Water of Euphrates and Tigris: An International Law Perspective. International Negotiation, Volume14, Issue2, tmay2009, Pages: 301 – 361.
  • Kutler,Staley.(2003), Dictionary of American History, London: Tomson Gale Publifhing.
  • Mc Glinchey, Stephen & Waltera,Rosie & Scheinpflug,Christian.(2017), International Relations Theory. International Relation Publishing,Bristol.England.
  • Morgenthau,J,H. (1948), Politics Among Nation: The Struggle for Power and Peace, New York: Knopf,1948,134 - 45
  • Nikola, Martin. (2014), Political Participation and Governance Effectiveness: Does Participation Matter? Journal of Charles University. No, 12.
  • Ney,Joseph S. (2008), Security and Smart Power American Behavioral Scientist 51: B51, Originally Published Online 7 March.
  • Schweller, Randall. L.(2016), The Balance of Power in World Politics, Oxford Research Encyclopedias. Politics Publisher: Oxford University Press, 20 June 2016.
  • Shanebrook J. & Richard Halting.(2003), Proliferation of Long-Range Ballistic Missiles, Bulletin of Science Technoligy & Society.
  • Snyder, Glenn H.(2001), Mearsheimer,s World-Offensive Realism and the Struggle for Security. A Review Essay, International Security, New York,2001.
  • Soltaninejad,Mohammad.(2018), Coalition-Building in Iran’s Foreign Policy: Understanding the ‘Axis of Resistance’, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, DOI: 10.1080/19448953.2018.150629. 06 Sep 2018.
  • Tilebein, Meike.(2006), Comlex Adaptive Systems Approach to Efficiency and Innovation, Kybernetes. Vol,35,No.718.
  • Utgoff,Victor.(2002), Poliferation, Missile Defense and American Ambitions, Survival 44(2): 85-102.
  • Waltz,K.(1993), The Emerging Structure of International Politics, International Security 18, No.2 (Autumn 1993):73.