الگوی مدارا سیاسی-اجتماعی در مواجهه با مخالفان در سیره نبوی و علوی

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشگاه باقرالعلوم حوزه علمیه قم پژوهشگاه امام صادق

2 دانشگاه باقرالعلوم

10.22034/amn.2024.373

چکیده

مخالفان سیاسی و دینی، با طرح برنامه‌های مغایر با اصول حاکم، چالش‌های جدی برای امنیت و انسجام جامعه ایجاد می‌کنند. تحقیقات در حوزه امنیت سیاسی نشان می‌دهد که برای مقابله مؤثر با این چالش، نیازمند رویکردی جامع هستیم که هم ابعاد سیاسی و هم ابعاد دینی این مسئله را در نظر بگیرد. فقدان چنین رویکردی، می‌تواند به تضعیف بنیان‌های جامعه و ازبین‌رفتن ارزش‌های اصیل آن بینجامد. این پژوهش با رویکردی علمی و با تمرکز بر ابعاد سیاسی سیره نبوی و علوی، به دنبال استخراج الگویی جامع برای سازمان‌دهی در رفتار با مخالفان در جهت تقویت امنیت نظام اسلامی است. سؤال اصلی پژوهش این است که چه الگوهایی از مدارا و قاطعیت در مواجهه با مخالفان در سیره نبوی و علوی بهترین تأثیر بر امنیت سیاسی و اجتماعی را دارد؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد نوع کنشگری که در روابط اجتماعی و مدیریت اجتماعی پیامبر و ائمه اطهار با نوع مدارایی که در رویکرد امنیتی-سیاسی از ایشان یافت می‌شود به‌تناسب جایگاه، شرایط و نوع مخاطب، دارای تفاوت است و در برابر افراد عادی مدارای بیشتری نسبت به افراد ظالم و فتنه‌انگیز در ساختار حکومت یافت می‌شود. نوآوری این پژوهش در ارائه چارچوبی کاربردی برای تحلیل سیره معصومین در حوزه امنیت و تطبیق آن با شرایط کنونی است. روش تحقیق در پژوهش حاضر از منظر ماهیت توصیفی-تحلیلی و از منظر پردازش اطلاعات کیفی و روش گردآوری اطلاعات مطالعاتی-کتابخانه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Model of Political-Social Forbearance in Dealing with Opponents in the Prophetic and Alid Conduct

نویسندگان [English]

  • Mohammad Sadegh Asim 1
  • mohammad Darabi 2
1 Baqir-ul-Ulum University, Qom Seminary, Imam Sadiq Research Institute
2 Bagheral Uloom University
چکیده [English]

Political and religious opponents, by promoting agendas contrary to established principles, pose significant challenges to societal security and cohesion. Research in the field of political security indicates that addressing these challenges effectively requires a comprehensive approach that considers both political and religious dimensions. The absence of such an approach may weaken societal foundations and erode its core values. This study, adopting a scholarly approach with a focus on the political dimensions of the Prophetic (Nabawi) and Alid (Alawi) conduct, seeks to develop a comprehensive model for managing interactions with opponents to strengthen the security of the Islamic system. The central research question is: What patterns of forbearance and decisiveness in dealing with opponents, as derived from the Prophetic and Alid conduct, have the greatest impact on political and social security?
The findings reveal that the type of engagement reflected in the social relations and governance of the Prophet and the Imams varies based on the context, conditions, and nature of the audience. A greater degree of forbearance is observed toward ordinary individuals compared to oppressors and instigators of sedition within the governance structure. The innovation of this study lies in proposing a practical framework for analyzing the conduct of the Infallibles (Ma’sumin) in the realm of security and adapting it to contemporary conditions. The research employs a descriptive-analytical methodology, with a qualitative approach to data processing and a library-based method for data collection.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Forbearance
  • Political Opponents
  • Security
  • Governance
  • Decisiveness
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن سیده، علی بن اسماعیل، (1421)، المخصص، بیروت، نشر دار الکتب العلمیة.
ابن فارس، احمد بن زکریا (1404)، معجم مقائیس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
ابن منظور، ابوالفضل، جمال‌الدین، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، بیروت: للطباعة و النشر و التوزیع.
اصفهانی، حسین بن محمد راغب (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، سوریه: دار العلم.
اصفهانی، (مجلسی دوم)، محمدباقر بن محمدتقی (1404)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، 26 جلد، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
برقی، ابوجعفر، احمد بن محمد بن خالد (1371)، المحاسن (للبرقی)، قم: دار الکتب الإسلامیة.
تبریزی، جعفر سبحانی (1423)، الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
حسین‌زاده، محمدحسین (1398)، درآمدی بر معرفت‌شناسی و مبانی معرفت دینی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
حلّی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی (1420) تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة)، قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
حمیدالله، محمد (1393)، نامه‌ها و پیمان‌های سیاسی حضرت محمد (صلی‌الله علیه و آله) و اسناد صدر اسلام (مترجم: سیدمحمدرضا حسینی) تهران: سروش.
حمیری، نشوان بن سعید (1420)، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، بیروت: دار الفکر المعاصر.
خراسانی، محمود بن عبدالسلام تربتی شهابی (1417)، ادوار فقه (شهابی)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
خمینی، سید روح‌الله موسوی (1420)، الرسائل العشرة (للإمام الخمینی)، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره.
خمینی، سید روح‌الله موسوی (1422)، کتاب الطهارة (تقریرات، للإمام الخمینی)، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
زنجانی، عباس علی عمید (1421)، فقه سیاسی (عمید)، تهران: انتشارات امیرکبیر.
شیرازی، سید محمد حسینی، الفقه، (1426) السلم و السلام، بیروت: دارالعلوم للتحقیق و الطباعة و النشر و التوزیع.
شیرازی، ناصر مکارم (1411)، القواعد الفقهیة (لمکارم)، قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین، (علیه‌السلام).
عاملی، حرّ، محمد بن حسن (1409)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام).
عاملی، حرّ، محمد بن حسن، (1412) هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة، منتخب المسائل، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
عبدالرحمان، محمود (بی‌تا)، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، بی‌جا.
عسکری، حسن بن عبدالله، (1400) الفروق فی اللغة، بیروت: دار الافاق الجدیدة.
قمّی، صدوق، محمّد بن علی بن بابویه، (1413) من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه.
کرنستن، موریس (1376)، تساهل و تسامح، ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، نامه فرهنگ، ش 28.
کلینی، ابوجعفر، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی (ط - الإسلامیة)، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مازندرانی، علی‌اکبر سیفی (1425)، مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیة الأساسیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
محمد شیخ مفید،1413 الاختصاص، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
مصباح یزدی، محمدتقی (1384)، ره‌توشه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، هشتم.
موسوی اطهر، سیدعلی اصغر، (1402). واکاوی ماهیت و وجه تمایز مدارا مداهنه و تقیه با معیار وحی و خرد، حدیث حوزه، ش 26.
نوری، (محدث نوری)، میرزا حسین (1417)، خاتمة المستدرک، 9 جلد، قم: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام).
نوری، محدث، میرزا حسین (1408)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام).
همدانی، آقا رضا بن محمدهادی (1416)، مصباح الفقیه، 1 قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث و مؤسسة النشر الإسلامی.
واسطی، زبیدی، حنفی، محب الدین، سید محمد مرتضی حسینی (1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر.