جرائم علیه امنیت در بوته نقد اصول کلی حقوق کیفری

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

10.22034/amn.2026.399

چکیده

جای هیچ تردیدی نیست که حوزه جرم‌انگاری و دادرسی جرائم علیه امنیت بسترساز شرایطی می‌گردد که ناگزیر موجب بروز تعارض جدی میان اولویت‌های نهاد حاکمیت با حقوق و آزادی‌های شهروندان می‌شود. در خلال این کشاکش میان حفظ آزادی‌های بنیادین ملت‌ها و حفظ نظم و امنیت، استدلال‌های قابل‌توجهی مبنی بر لزوم جرم‌انگاری و رسیدگی به این رفتارهای مخل با امنیت و آسایش عمومی به چشم می‌خورد. علیرغم پذیرش مداخلات کیفری در حوزه این رفتارها، رعایت اصول کلی حقوق کیفری که باید به طور ویژه و شایسته مورد عنایت قانون گذار و نظام عدالت کیفری قرار گیرد، محل تردید واقع می‌شود. آنچه که در این پژوهش به‌عنوان یافته‌ها به دست می‌آید، به‌طورکلی مبنی بر عدم رعایت به این اصول اساسی مهم و کاربردی در مراحل جرم‌انگاری و کیفرگزینی است. به طور نمونه، ابهام در مصادیق قانونی این حوزه و به فراخور آن گرایش بر جرم‌انگاری، ناقض اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها و حداقلی‌بودن حقوق کیفری است. از سوی دیگر پیشی گرفتن فرض مجرمیت و برخورد شدید کیفری محاکم با مرتکبین با این دسته جرائم، اصل برائت و تناسب میان جرم و مجازات را به‌وضوح مخدوش می‌کند. بدین‌ترتیب، پیشنهاد می‌گردد قانون گذار در مرحله جرم‌انگاری رفتار مجرمانه یا تشکیل نهادهای دادرسی، با توجه بسیار بیشتری اصول کلی حقوق کیفری را مدنظر خود قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Crimes Against Security in the Light of General Principles of Criminal Law

نویسندگان [English]

  • hossin Hosseini 1
  • Mohammadreza Ezazi 2
1 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده [English]

There is no doubt that the field of criminalization and adjudication of crimes against security creates conditions that inevitably lead to significant conflicts between the priorities of the governing authority and the rights and freedoms of citizens. In this tension between preserving fundamental freedoms and maintaining public order and security, there are compelling arguments for the necessity of criminalizing and addressing behaviors that disrupt public security and welfare.
Despite accepting criminal interventions in this area, adherence to the general principles of criminal law—which should be given special and appropriate consideration by legislators and the criminal justice system—remains questionable. The findings of this study indicate a general lack of compliance with these essential and practical principles during the stages of criminalization and punishment. For example, ambiguity in legal definitions in this field and the corresponding tendency toward over-criminalization violate the principles of legality of crimes and punishments and the minimalism of criminal law. Additionally, presuming guilt and the harsh treatment of offenders by courts clearly undermine the presumption of innocence and the proportionality between crime and punishment.
Accordingly, it is recommended that legislators give much greater attention to the general principles of criminal law when criminalizing behaviors or establishing judicial institutions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Crimes Against Security
  • General Principles of Criminal Law
  • Human Rights
  • Presumption of Innocence
  • Principle of Legality
- آزمایش، علی، (1383)، تقریرات درس حقوق جزای عمومی، دوره دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، نیمسال اول.
- اسدی، داوود، (1388)، اصول حاکم بر عدالت کیفری در حقوق موضوعه ایران، فصلنامه نظم و امنیت انتظامی، ش .3
- برنجی اردستانی، (۱۳۸۹)، آثار امنیت گرایی در حقوق کیفری ایران، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی شماره .۱۱
- بساک، علیرضا، (1396)، بررسی مصادیق عدول از اصول کلی حقوق کیفری در جرائم علیه امنیت در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
- پروین، خیرالله، (1387)، حقوق بشر و تأثیر آن بر حاکمیت ملی دولت‌ها، فصلنامه حقوق، ش 4.
- دهخدا، علی‌اکبر، (1397)، لغت‌نامه، انتشارات سیروس.
- حاجی ده آبادی، محمدعلی و سلیمی، احسان، (1398)، مبانی، اصول و سازوکارهای اجرایی مدل کیفرگذاری هدفمند، پژوهشگاه علوم انسانی، ش 29.
- حبیب زاده، محمدجعفر، (1391)، رژیم قانونی بودن حقوق کیفری عامل مؤثر در رشد و توسعه، انتشارات نگاه بینه.
- حسینی، سید حسین و نصیری، هدیه، (1402)، اصول هفت‌گانه حقوق کیفری، نشر میزان.
- جاوید، محمدجواد، (1387)، نظریه نسبیت در حقوق شهروندی، نشر گرایش.
- جلالوند، محمد، (1400)، جایگاه اصول حقوق کیفری در جرائم امنیتی ایران و ارزیابی مشروعیت آن‌ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه کاشان.
- جعفری لنگرودی، (1372)، مبسوط در اصطلاح‌شناسی حقوق، انتشارات گنج دانش.
- جوادی، فاطمه، (1398)، واکاوی فقهی اماره مجرمیت، فصلنامه فقه و مبانی اسلامی، ش 52.
- شاهیده، فرهاد و نیازپور، امیرحسن، (1399)، جرم‌انگاری پیش‌دستانه اعمال تروریستی، فصلنامه مطالعات پلیس، ش 16.
- صادقی، محسن، (1394)، اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه، نشر میزان.
- طاهری، سمانه، (1392)، سیاست کیفری سخت‌گیرانه، نشر میزان.
- عالی پور، حسن، (1392)، امنیت ملی و عدالت کیفری، فصلنامه مطالعات راهبردی، ش 3.
- علوی، سید حسن، (1403)، مبانی رویکرد جرم‌انگاری حداقلی در فقه جزایی، دوفصلنامه مطالعات فقه اسلامی، ش 49.
- غلامی، حسین، (1392)، اصل حداقل بودن حقوق جزا، فصلنامه حقوق کیفری، ش 2.
- کاتوزیان، ناصر، (1382)، اثبات و دلیل اثبات، نشر میزان.
- مجیدی، محمود، (1388)، جلوه‌های ظهور حقوق کیفری امنیت مدار در فرانسه، فصلنامه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 22.
- محقق داماد، سید مصطفی، (1398)، قواعد فقه جزایی، انتشارات مرکز علوم اسلامی.
- محمدی، ابوالحسن، (1384)، مبانی استنباط حقوق اسلامی، انتشارات دانشگاه تهران.
- مظلومان، رضا، (1385)، جرم‌شناسی، انتشارات دانشگاه تهران.
- میرمحمدصادقی، حسین،(1402)، جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، انتشارات میزان.
- میرمحمدصادقی، حسین و رحمتی، علی، (1394)، مصادیق عدول از اصول کلی حقوق کیفری در جرائم علیه امنیت، فصلنامه راهبرد، ش 76.
- میل، استوارت، (1395)، رساله درباره آزادی، ترجمه جواد شیخ‌الاسلامی، انتشارات علمی فرهنگی.
- میلانی، علیرضا، (1386)، نگرشی بر اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها، انتشارات میزان.
- موحد، محمدعلی،(1381)، در هوای حق و عدالت، نشر کارنامه.
- ویژه، محمدرضا، (1387)، مفهوم تازه حاکمیت در حقوق عمومی، مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی، ش 231.
- یزدیان جعفری، جعفر، (1391)، چرایی و چگونگی مجازات، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
 
- Husak, Dougles, 2008, Overcriminalization, The limits of the criminal law, Oxford university
- Dill, Jenina,2010, Applying the principle of proportionality in combat operation, university of Oxford