رسانه‌ای شدن و امنیت سیاسی دولت‌محور در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام

10.22034/amn.2026.402

چکیده

رسانه‌ای شدن نقطه عزیمت جدیدی است که متأثر حضور چشم‌گیر رسانه‌ها در زیست اتباع جامعه و سیر تحول نهادی رسانه‌ها، به‌مثابه فرایندی اجتماعی، تغییرات اساسی برای شهروندان، جوامع و دولت‌ها ایجاد نموده است. از این ‌نگاه رسانه‌ها، صرفاً فنّاوری‌هایی نیستند که سازمان‌ها، احزاب یا افراد بتوانند به‌تناسب نیازشان از آن‌ها استفاده کنند یا نکنند؛ چراکه حضور رسانه‌ها در کلیت جامعه با رویکرد نهادی و کارکردی در رویّه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تغییر و تحول ایجاد کرده است. در این میان مقوله «امنیت سیاسی» که از مباحث مهم در جامعه‌شناسی سیاسی و امنیت ملی است؛ در فرایند «رسانه‌ای شدن جامعه» از اثرات آن بی‌بهره نبوده است. به عبارتی دولت به‌عنوان واحد مطالعه در جامعه‌شناسی سیاسی و مقوله‌ای اساسی در مطالعات امنیتی، در شرایط نوپدید گسترش رسانه‌های جمعی و پیدایش زیست‌بوم مجازی، به طرز فزاینده‌ای در معرض روندهای رسانه‌ای شدن قرارگرفته و امنیت سیاسی در سطح دولت را متأثر از خودساخته است. از این منظر پژوهش حاضر تأثیر رسانه‌ای شدن بر امنیت سیاسی دولت‌محور در جمهوری اسلامی ایران را مورد هدف دارد و نشان خواهد داد که رسانه‌ای شدن چه تأثیراتی بر ارکان امنیت سیاسی یعنی ایده دولت یا ایدئولوژی‌های مشروعیت بخش، پایگاه نهادی دولت-که بر ثبات سیاسی و کارآمدی آن دلالت دارد- و پایگاه مادی-که بر امنیت قلمروی سرزمینی و هویت نسلی هر نظام سیاسی تأکید دارد- به همراه داشته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mediatization and State-Centric Political Security in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Ali ghasemi 1
  • Masoud Moenipour 2
1 دانش‌آموخته علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام
2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام
چکیده [English]

Mediatization represents a new point of departure, influenced by the prominent presence of media in citizens’ lives and the institutional evolution of media as a social process, which has generated fundamental changes for individuals, societies, and governments. From this perspective, media are not merely technologies that organizations, parties, or individuals may choose to use at their discretion; rather, their presence throughout society, with institutional and functional orientations, has induced cultural, social, and political transformations.
Within this context, the concept of political security, a key issue in political sociology and national security, has not been immune to the effects of societal mediatization. In other words, the state—as the unit of analysis in political sociology and a central concept in security studies—has been increasingly exposed to mediatization processes due to the expansion of mass media and the emergence of virtual ecosystems, which in turn has influenced state-level political security.
Accordingly, this study examines the impact of mediatization on state-centric political security in the Islamic Republic of Iran. It demonstrates how mediatization has affected the core elements of political security, including the idea of the state or legitimacy-conferring ideologies, the institutional base of the state—which reflects political stability and efficiency—and the material base—which emphasizes territorial security and generational identity of the political system

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mediatization
  • Political Security
  • Idea of the State
  • Institutional Base
  • Material Base

مراجع

احمدی رشاد، عصمت الله (1395) دین رسانه‌ای: آثار و پیامدها، قم: بوستان کتاب.
اربسکلو، مایکل (1400)، جنگ رسانه اجتماعی؛ سلاحی در دست همه، ترجمه صادق مهدیان، تهران: انتشارات پشتیبان
افضلی، رسول و همکاران (1392) تبیین تحولات مفهوم مرز در فضای سیاسی مجازی، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 45، شماره یکم
بوزان، باری (1378) مردم، دولت‌ها و هراس، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بوزان، باری و اولی ویور و پاپ دویلد (1386) چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، علیرضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بدیعی، مرجان و همکاران (1392) تبیین مفهوم مرز در فضای سیاسی-مجازی ایران، فصلنامه علمی-پژوهشی انجمن جغرافیای ایران، سال یازدهم، شماره 36.
پورسعید، فرزاد (1392) فرهنگ توصیفی اصطلاحات امنیت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پورسعید، فرزاد (1397) ناآرامی‌های دی‌ماه 1396: تحلیل‌ها و برآوردها، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پویافر، محمدرضا (1397) دی‌ماه اعتراض و ناآرامی: تبیینی از پیامدهای نهادی شدن امر فرهنگی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
داوری اردکانی و همکاران (1388) امنیت سیاسی در اندیشه امام خمینی (ره)، فصلنامه دانش سیاسی، سال پنجم، شماره اول بهار و تابستان.
دبیری مهر، امیر (1396) ملک سلطانی و نگین سلیمانی، جستارهایی درباره رسانه، سیاست و امنیت، تهران: نشر نقد فرهنگ.
رابرتسون، الکسا (1400) رسانه و سیاست در دنیای در حال جهانی‌شدن، مترجم: محسن گودرزی، چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
رابرت گر، تد (1377) چرا انسان‌ها شورش می‌کنند، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ریترز، جرج (1394) مبانی نظریه جامعه‌شناختی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن، ترجمه شهناز مسمی‌پرست، تهران: نشر ثالث.
حاجیانی، ابراهیم (1397)، ناامیدی اجتماعی: گرانیگاه ناآرامی‌های دی‌ماه 1396، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی، سال 1388، صفحه 133
قاسمی، علی (1395) امنیت سیاسی در اندیشه رهبر معظم انقلاب، مشهد: انتشارات به نشر.
گروه مؤلفین (1401) تحلیل‌ها و برآوردها از ناآرامی‌های 1401، تهران: مرکز تحقیقات راهبردی ن.م.
گیدنز، آنتونی (1392) پیامدهای مدرنیت، محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
گیدنز، آنتونی (1384) تجدد و تشخیص، مدرنیته و هویت شخصی در عصر جدید، ناصر موفقیان، تهران، نشر نی.
ماندل، رابرت (1379) چهره متغیر امنیت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محمدی لرد، عبدالمحمود (1393) آینده‌پژوهی ثبات سیاسی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1396) تحلیلی بر ناآرامی‌های دی‌ماه 1396 در کشور.
مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (1396) گزارش موج‌های شش‌گانه نظرسنجی ملی، دیدگاه مردم ایران در خصوص عملکرد دولت و انتظارات از آن.
نش، کیت و اسکات، آلن (1388) راهنمای جامعه‌شناسی سیاسی، جلد دوم، ترجمه قدیر نصری و محمدعلی قاسمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
هاروارد، استیگ (1400) رسانه‌ای شدن فرهنگ و جامعه، مترجم: سیدمحمد مهدی‌زاده و همکاران، نوبت دوم، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
 
منابع لاتین
 
Valiverronen, E.(2010) "From Mediation to Medaitization: The New Politics of Communicating Science and Biotechnolofy, in Kivikurn, U. and Savolainen, T.(eds) Tira Politics of Public Ismes, Helsinki: Department of Communication
, University of Helsinki, pp.132-56.
Stromback, J.(2008) "Four Phases of Mediatization: An Analysis of the Mediatization of politics, lntemational Journal of Pass/Politics 13(3):228-46
Jenssen, A. T. (2007)  Den medialiserte politikken" (Mediatized Politics), in Jenssen, A. T.and Aalberg. T.)eds Den medialiscrte politikken (Mediatized Politics),
Norris, P. and Inglehart, R. (2004) Sacered and Secular: Religion and Politics Worldwide-Cambridge University Press.
Herkman, J. (2012), ConverGence of intemediality? Finnish political communication in the New Media Ahe, Convergence: The International Journal if Reserch into New Media. New Technologies 18 (4):369-348
Cottele, S. (2006) Mediatized Conflict. Maidenhead: Open University Press.
فصلنامه امنیت پژوهی
دوره 24، شماره 90
تیر 1404
صفحه 129-154

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار